1.000 ngày đầu đời được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh là giai đoạn vàng phát triển chiều cao và thể chất. Trẻ có thể tăng 25cm trong năm trước tiên và 10cm mỗi năm trong 2 năm tiếp theo, nếu được bổ sung dinh dưỡng đúng và đủ. Đây là tuổi quyết định đến 60% khả năng tăng trưởng chiều cao của trẻ trong ngày mai.
tuổi trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi đạt tốc độ phát triển nhanh nhất so với mọi thời đoạn khác. Trẻ có cân nặng gấp đôi cân nặng sơ sinh trong vòng 4-5 tháng đầu và gấp 3 lần cân nặng lọt lòng vào cuối năm thứ nhất. Đến ngày sinh nhật trước tiên của trẻ, chiều dài nằm (nghĩa là chiều cao của trẻ) đã tăng gấp rưỡi so với chiều dài khi sinh.
Trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi đạt tốc độ phát triển chiều cao nhanh nhất so với mọi giai đoạn khác.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, thời đoạn trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng cao nhất là từ 12-24 tháng tuổi, và tỷ lệ suy dinh dưỡng giữ ở mức cao cho tới 60 tháng (5 tuổi). Những trẻ bị suy dinh dưỡng trong 2 năm đầu của cuộc sống sẽ bị ảnh hưởng đến phát triển thể lực, đặc biệt là chiều cao của trẻ ở tuổi vị thành niên. Sự phát triển trí não của những trẻ này cũng sẽ kém hơn những trẻ khác. Trẻ dưới 2 tuổi cũng là tuổi diễn ra sự chuyển tiếp về nuôi dưỡng (ăn dặm và sau đó dần chuyển sang ăn bữa ăn cùng gia đình), song song là tuổi trẻ dễ bị mắc các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là tiêu chảy và viêm đường hô hấp. bởi thế, trong giai đoạn này trẻ cần được coi ngó cẩn thận hơn.
Sau 2 tuổi, tốc độ tăng trưởng không quá nhanh khoảng 6,2 cm mỗi năm, mật độ xương cũng tăng lên khoảng 1% một năm ở cả bé trai và bé gái. Tuy nhiên việc có chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng sẽ tiếp chuyện tương trợ cho sự phát triển chắc khỏe của xương là tiền đề cho sự phát triển chiều cao ở lứa tuổi dạy thì.
Sau 2 tuổi, tốc độ tăng trưởng không quá nhanh khoảng 6,2 cm mỗi năm, mật độ xương cũng tăng lên khoảng 1% một năm ở cả bé trai và bé gái.
thời đoạn dậy thì
Lứa tuổi dậy thì (từ 12-18 tuổi) đặc trưng bởi sự tăng trưởng vượt bậc về cả cơ bắp, khung xương cũng như các chức năng sinh dục. Tốc độ tăng trưởng nhanh cả về chiều cao, cân nặng và trẻ sẽ đạt đỉnh của tốc độ tăng chiều cao khi mà trẻ có thể tăng khoảng 10-15 cm/năm và mức tăng sẽ giảm dần sau đó. Ở tuổi 10 tuổi, cứ mỗi năm bé gái tăng 10 cm chiều cao và tăng dần đến khi đạt được 15 cm một năm ở độ tuổi 12.
Đỉnh tốc độ tăng trưởng của trẻ nam là 12 tuổi (10cm/ năm) và đạt tối đa đến 14 tuổi (15 cm/năm). Tốc độ tăng trưởng sẽ giảm dần trong khoảng 15 tuổi ở phụ nữ và khoảng 17 tuổi ở nam giới. thời kì phát triển chiều cao mạnh nhất ở phụ nữ là từ 8-17 tuổi, quyết định đến 23% chiều cao trung bình ở người trưởng thành. kích tấc xương, khối lượng xương và mật độ chất khoáng ở mỗi xương tăng lên khoảng 4% mỗi năm tính từ thời đoạn trẻ 8 tuổi cho đến qua giai đoạn vị thành niên.
Lứa tuổi dậy thì (từ 12-18 tuổi), trẻ có thể tăng khoảng 10-15 cm/năm
Sự tích lũy mau chóng về khối lượng xương có liên hệ đến sự tăng trưởng và phát triển chiều cao và có thể cả sự hoạt động của các hormone tăng trưởng như IGF-1, steroid sinh dục và các receptor của các hormone. Vai trò của khẩu phần ăn càng trở thành rất quan trọng đối với sự phát triển thân thể của trẻ nít trong tuổi này. Các chất dinh dưỡng chính để tăng trưởng và phát triển gồm protein, sắt, canxi, vitamin A, vitamin D, iot và kẽm.
Ngoài ra, còn có vai trò của hormone GH và các hormone sinh dục. Trong tuổi này, cơ thể có nhiều tiềm năng để khắc phục các tình trạng chậm phát triển do thiếu dinh dưỡng ở các thời đoạn trước. Lưu ý việc dùng thuốc thay thế hormone chỉ dùng trong những trường hợp trẻ đã được thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng chặt để chẩn đoán xác định, tuyệt đối không tự tiện dùng các thuốc thay thế hormone này sẽ không có tác dụng và nguy hiểm tính mệnh của trẻ.
Nhiều nghiên cứu còn cho thấy, ở những năm tiếp theo, khi thân được ăn uống hợp lý, hăng hái rèn luyện thể dục thể thao trong môi trường và lối sống lành mạnh, chiều cao con người vẫn tiếp kiến tăng ít cho đến 25 tuổi ở đàn bà và 28 tuổi ở nam giới.
Phần lớn con trẻ Việt Nam mới sinh đều có chiều dài tương đương với trẻ con sinh ra tại các quốc gia khác trên thế giới (trên 50cm), nhưng từ 3 tuổi trở lên, khoảng cách chiều cao của trẻ con Việt Nam cách biệt dần và dần bị trẻ thơ thế giới bỏ xa. Chiều cao trung bình của người Việt trưởng thành hiện nằm trong nhóm những nước có chiều cao thấp ở châu Á và càng xa hơn các nhà nước châu Âu mặc dù chương trình phòng chống suy dinh dưỡng con nít do Viện Dinh Dưỡng triển khai trong nhiều thập kỷ qua đã đạt được những hiệu quả đáng kể về cải thiện chiều cao trẻ con. Tuy nhiên, các tiêu chí trong cuộc sống để giúp phát triển chiều cao tối ưu ở hồ hết các vùng miền vẫn chưa đạt đến được như bảo đảm đủ dinh dưỡng không thiếu ăn, không thiếu vi chất, môi trường sống trong sạch không nhiễm khuẩn, bụi, hóa chất…. thành ra nắm bắt được các giai đoạn tăng trưởng chiều cao của trẻ cùng với các nguyên tố ảnh hưởng đến chiều cao đặc biệt là dinh dưỡng hợp lý giúp cho các bậc phụ huynh có những biện pháp can thiệp kịp thời giúp trẻ đạt được chiều cao tối ưu.
Ts.Bs Phan Bích Nga - Giám đốc trọng điểm tham mưu, hồi phục dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì - Viện Dinh Dưỡng quốc gia
0 nhận xét:
Đăng nhận xét